Categories
Hardware

Yadda ake Raba Hard Disk Gida biyu (Partition)

Akwai banbanci tsakanin formatting (kankare Hard Disk) da kuma Partition (raba Hard Disk). Shi formatting yana kankare dukkan abinda aka zuba a cikin Hard Disk ya koma babu komai a ciki. Shi kuwa Partition baka dama yake ka raba Hard Disk gida biyu ko fiye da haka, sabo da wani dalili irin wanda mai tambaya yace “Ina son in raba Hard Disk dina ta yadda zan iya ajiye kayana a cikin daya in kuma dora Windows akan daya ta yadda idan na’urar ta sami matsala nan gaba ba zan rasa ayyuka na ba”.

Akwai hanyoyi da dama da zaka iya bi domin hakar ka, ta cimma ruwa, amma yanzu bari muyi amfani da hanyoyi guda biyu (2) da ko wanne ka dauka zai kai ka ga biyan bukata.

 1. Rabawa lokacin duro Windows

Mu dauka ka dauko  sabuwar na’ura wacce babu kamai a cikin Hard Disk a wannan lokaci, kafin ka iya amfani da ita na’urar dole sai ka daura mata Operating System (Windows).

Bayan ka sanya CD ko DVD na Windows cikin na’urar za ta yi kokarin tashi daga wannan CD, idan kuwa daman akwai Windows akan wannan Hard Disk to dole sai ka shi ga cikin CMOS da BIOS Setting ka can za yanayin tsarin tashin ita wannan na’ura. Dalilin yin haka, shine idan baka canza yanayin abin da za ta ta shi da shiba, domin ita na’ura sai ka gaya mata abinda kake son tayi kafin tayi abinda kake son tayi, kamar ance mata ta rinka tashi da Hard Disk, to ka ga idan bukatar ta shiga ta CD ya zo kaga dole ka canza mata tsari. Wurin da ake canza wannan tsari shine wajan canza setin BIOS/CMOS, idan baka san abinda ake nufi da CMOS ko BIOS ba sai ka duba daya daga cikin rubuce rubucenmu.

Hanyar da zata baka damar shiga BIOS

Ko wani kamfani da yake kera  Computer yana da tsari da hanyar da ake shiga wajen shirya BIOS/CMOS (ga wanda yake bukatar cikakken bayanin yadda BIOS da CMOS ya duba darasin mu na BIOS DA CMOS DAN JUMA DA DAN JUMMAI).

Kusan dukkan Computer da take komai da komai kamfani daya yayi ta ana kiranta da Branded System wacce da Monitor, da Mouse da Keyboard da System Unit kamfani daya yayi su, kamar kaga Computer HP ce, ko Dell ko Acer ko Toshiba ko kuma Latptop da dai makamantansu to su ana latsa F10 ko F2 na jikin Keyboard a zarar ka kunna na’urar. Domin gane ya za ka iya shiga na ka BIOS din ka lura a lokacin daka kunna Computer tana rubuta wasu rubutu a kasa, kusan sune farkon rubutun da zata fara rubutawa kamar haka (F2 Setup) ko (F10 Setup) ko (Del to enter setup)da dai makamantansu. Abinda ake nufi shine idan ka latsa wannan Key a daidai wannan lokaci idan ka dace da yin haka maimakon a ta ci gaba da bude Windows sai kawai ta shiga BIOS.

GARGARDI shiga BIOS yana da hatsari ga wanda bai san yadda zai yi amfani da shi ba, sabo da haka Duniyar Computer bata dauki alhakin lalacewar na’urarka idan har ka tsallake hanyoyin da ta nuna maka idan ka shiga wurin. Abinda muka ce ayi ayishi kawai, idan kuwa ka taba wani wuri wani abu ya baci kada kace bamu fada maka ba. A kiyaye.

Idan kuwa computer ka ba Branded ba ce, wato hade-hade ce, to, zaka latsa Delete key (Del) a jikin Keyboard din ka domin ya baka damar shiga wajen shirya BIOS.

Bayan ka shiga cikin BIOS Setup, za ka wuce kai tsaye wajen da za ka zabi wani abu ne cikin abubuwan da na’ura za ta iya tashi da shi zaka zaba, domin ita na’ura tana iya tashi da k abubuwa kusan guda goma (10) wanda duk sanda taji daya daga ciki a jikin ta idan ance shi zata fara nema, idan bata ganshi ba ta nemi na gaba har zuwa na karshe, abubuwan sune kamar haka:-

·        Floppy

·        LS120

·        Hard Disk

·        CDROM

·        USB FDD

·        USB ZIP

·        USB CDROM

·        Legacy LAN

·        Realtech Boot Ag

Idan a laptop ce ko Branded System ce (tunda duk Laptop Branded System ce) zaka wuce wurin da aka rubuta (Storage) (Zaka yi amfani da Keys wanda suke  jikin keyboard daga gefen hagun ka da alamun mashi guda hudu, daya na kallon sama daya na kallon kasa, daya na kallon daya dayan kuma yana kallon hagu) da zarar ka kai kanshi zai bude daga can kasa za ka ga an rubuta (Boot Order) idan ka hau kai sai ka danna (Enter Key) zai sake fito maka da dan karamin falle wanda zaka ga an rubuta Boot Order, to a nan za ka ga daya daga cikin wadancan abubuwa da muka lissafa na Floppy da CDROM da Hard Disk to ka lura da kyau wanda kaga a gefenshi an rubuta First to yana nufin shine wanda Computer zata fara nema idan zata tashi, nan sai ka canza shi zuwa CDROM idan CDROM din yana hade da Computer ne. Amma idan CDROM din irin wanda ake karawa na’ura ce wato External CDROM zaka zabi USB CDROM ne. Idan kuwa irin su Mercury Board ne ko kuma Phoenix da dai makamantansu su bayan ka samu ka danna Del Key ka shiga cikin BIOS setup, sai ka gangaro zuwa inda ka ga an rubuta Advaced Chipset Features sai ka danna Enter Key a jikin Keyboard zai shigar da kai wani shafi, to, a shafin za ka rubutu a jere da yawa ka lura da inda aka rubuta First Boot Device idan ka zo kai sai ka danna Enter Key daga nan zaka ga an jero maka wadancan abubuwan da na’ura ke iya tashi da su, sai ka zabi CDROM sannan ka latsa F10 domin ya ajiye canjin da kayi, sannan ka sake dannan F10 domin ya fita daga wannan gida na seta BIOS/CMOS.

Wannan shine a takaice bayanin yadda zaka iya shiga BIOS ka zabi abinda kake son na’urarka ta fara nema idan zata tashi

Da zarar ka sake kunna na’urar tun da ka umarci ita na’urar ta tashi ta CDROM kuma ka riga ka sa mata Widows Installation CD (shine CD da zai baka damar ka sawa na’ura window) to, za ma kaji da kan ka CD yana juyawa da karfi, a daidai wannan lokacin ka lura da kyau zaka ga a jikin Monitor din ka an rubuta Press any key to boot from CD a dai-dai wannan lokacin idan ka latsa ko wani irin Key ne zai shigar da kai tafarkin yadda zaka raba ko kuma sanya Windows a na’urarka. Da zarar ya shiga zaka ga shudi (Blue Screen) launi a Monitor dinka sai ka bar shi ya gama rubuce rubucen shi har ya tsaya, idan ya tsaya sai ka bi wannan jerin abin da zan rubuta. Mu dauka ka na son ka yi installing Windows XP ne.

1.      Enter Key = Wannan shine zai baka damar cewa kana son ka saka sabon Windows XP a jikin wannan na’ura

2.      F8 Key = bayan ya wuce wancan rubutu zai fito maka da wasu rubuce-rubuce na alkawari da zaka dauka tsakanin ka da kamfanin Microsoft da kuma dokokin amfani da kayansu. Danna wannan F8 din da kayi ka na gaya musu cewar ka amince da dukkan tsare tasaren su.

3.      ESC Key = bayan ya wuce wancan dokoki zai fito maka da shafin da zai tambaye ka kana son ka gyara tsohon Window XP da yake cikin wannan na’uara ko kuma kana son ka sa sabon Windows XP ne, ko kuma kana son ka fita da ga Setup din gaba daya? To, latsa ESC dake jikin Keyboard kana gaya mai cewar zaka sa sabon Windows XP ne.

4.      D key = da zarar ka danna ESC zai fito maka da shafin da zai jero maka Hard Disk da suke jikin wannan Computer, a lokacin idan an taba Installing Windows a kan ta, zaka ga Hard Disk din ya kasu kashi biyu ko fiye da haka, wanda yake da manyan lambobi da wanda yake da karamin lamba, to kai tunda makasudin zuwan ka nan domin ka raba Hard Disk dinka gida biyu ne to dole ka goge wannan banban Partition. Idan ka hau kan wannan Partition ka danna D key a jikin Keyboard dinka kana nuna cewar ta goge wannan Partition kuma hatsarin da ke ciki shine idan kana da mahimman ayyuka akan wannan Hard Disk to komai fa ya tafi. To, mu dauka baka bukatar komai da ke kan wannan Hard Disk idan ka latsa D komai ya tafi.

5.      L Key = to bayan ka danna D sai ka danna L ajikin Keyboard, yin haka kana gayawa ita na’urar cewa ta share duk abinda ke cikin Hard Disk

6.      C Key = bayan ta gama sharewa zata sake dawo da kai wajen nan na farko in da zaka zabi Hard Disk da zaka yi Installation na Windows, to zaka ga Hard Disk din ya koma daya amma an rubuta a gabanshi cewar (Unrecognized) ma’ana na’urar bata gane shiba, a daidai wannan lokaci sai ka latsa C a jikin Keyboard dinka, danna wannan key yana gaya mata cewar kana son ka kirkiri sabon Partition. To, a wannan lokaci sai ka rubuta girman Partition da ka ke so, idan kana son babba da karami ko kuma kana son dukkansu su zama da girma, iya number da ka rubuta iya girman wannan Partition.

2. Amfani da Software wajen Partition

Amma idan kana amfani da ita wannan computer, wata kila sai yanzu ka gano cewar kana bukatar kayi Partition na Hard Disk dinka ga shi kuma akwai mahimman ayyukanka wanda idan ka ce za ka bi waccan hanya ta farko zaka rasa su, gashi babu inda za ka ajiye su ayyukan na ka idan ka yi amfani da hanya ta farko. To wannan ba matsala bace domin akwai wadansu Program na musamman da suke yin irin wadannan ayyuka. Kadan daga cikin sun hada da:-

1.      Paragon Partition Manager (na kudi ne)

2.      Acronist Partition Manager (na kudi ne)

3.      Cfdisk (na kyauta ne)

4.      BeOS Partition Manager (kyauta ne)

5.      Logical Disk Manager (Disk Management Console) da makamantansu wadanda zaka yi amfani da su, su kuma baka damar raba Hard Disk din ka ko da kuwa gida nawa ne, irin wadannan program suna da saukin amfani sannan kuma basu da matsala wajen kawar da dukkan abinda zai taba ma ka ayyukanka, sannan idan kana son ka kara yawan filin Hard Disk ko kuma rage yawan fili da dai makamantansu. Amma wani hanzari ba gudu ba, wasu daga cikin wadannan Program ba kyauta ake siyar da suba, su na da dan kudi kadan. Zaka iya bincikar Partition Software a internet da yadda zaka yi amfani da su.

Categories
Hardware

BIOS da CMOS Dan Juma da Dan Jummai

Mene ne CMOS?

CMOS wanda cikakken ma’anarsa shine Complimentry Metal-Oxide Semiconductor shi kuwa BIOS na nufin

Motherboard

, gaskiya ne suna da alaka kusa da juna amma ayyukansu ya babanta. Shi BIOS Firmware ne,wato wadansu umarni ne na software da ake sasu a jikin wani chip da yake jikin motherboard. Aikin da BIOS yake yi yana duba dukkanin Hardware da aka hada da na’ura a duk lokacin da aka kunna ta, kafin ma OperatingSystem ya fara aiki.

Ka lura da kyau a lokacin da kake kunna na’urarka, farko wani baki ne ya ke farawa a jikin monitor, daga baya sai sunan kamfanin da suka yi motherboard sunansu sai ya bayyana, misali ya nuna HP ko Compact ko Mercury da dai makamantansu, to idan ka ga haka, to, yana fada maka cewar, kamfani kaza suke da alhakin yin wannan Motherboard. Ko da yake ba dole bane ace su suke yin komai da komai da ya ke jikin ita wannan computer ba.

Bayan ya nuna sunan Motherboard, da nunawar da kuma wucewar shi duk bai wuce dakikoki ashiri. Ka sake lura da kyau za ka ga ya fara rubuta kananan rubutu, wadannan rubutun suna fitowa daya bayan daya, idan ka lura da kyau a dai-dai wannan lokacin yana fada maka cawar ya duba ya ga akwai Hard Disk iri kaza, ya ga akwai CD/DVD duk a jikin wannan computer, da dai makamantansu. Shima wannan nunawa da yake yi bai wuce ‘yan dakikoki ashirin idan ya dade dakika talatin. To wannan abubuwan da suke nunawa BIOS shike da alhakin bincikar su da kuma duba lafiyarsu.

Wani abin sha’awa shine, ba ya na duba sune kawai ba don jin ko suna nan ko ba sa jiki ba ne, yana lura hatta da lafiyarsu, yanayin yadda suke yin aiki, da karfin yadda aikin na su ya ke, da kuma duba wane kamfani yayi su, da dai makamantan haka. A lokacin da ka kwance computer, ka canza mata Hard Disk, ko kuma ka cire Floppy Drive to bayan ka kunna computer, a wani lokaci kafin ta fara Loading Windows sai ka shiga wurin da ake shirya BIOS domin ka tabbatar mata da wannan canje-canjen.

Matsalar guda ce, kana bukatar cikakkiyar masaniya game da yadda za ka shiga wajen shirya BIOS sannan idan ka shiga ka kuma san me za ka taba, mene ne kuma bai kamata ka taba ba, domin kusan dukkan hanyoyin da ake sarrafa computer a nan ake shirya su. Kama tun daga keyboard, Mouse, Monitor, Hard Disk, Floppy Drive, da karfin CPU dama wadanda ban ambata ba dukkansu a BIOS ake shiryasu da kuma yadda ita na’urar zata fahimce su har tayi aiki da su. Da za ka shiga wajen da ake shirya shi BIOS sannan ka cire keyboard ko CD ROM, to ko da na’urar za ta tashi, za ka samu keyboard ba zai yi aiki ba, domin na’urar tun daga lokacin da za ta tashi an gaya ma ta cewar babu shi a jikin ta.

Amma fa a sani BIOS yana da dan karamin RAM da ya ke jikin motherboard, wanda yake ajiye ko wane irin bayanai da aka shirya wa BIOS domin yayi aiki kamar yadda ya kamata, su kuwa wadannan bayanai da suna zama ne cikin wannan dan karamin RAM.

To mene ne aikin CMOS a jikin Motherboard?

CMOS wani dan karamin circuit ne da shima ya ke jikin Motherboard wanda ake amfani da shi wajen tunatar da ita na`urar abubuwan da aka tsara a jikin BIOS. CMOS RAM ba shi da girma a jikin Motherboard, sannan baya jan wuta, kusan dukkanin na’urorin da suke da Processor ko kuma suke da duk wani abu da yake aiki digitally, misali agogo “kifta kato” ko kuma Calculator na aljihu dama memori na computer dukkanin su akwai CMOS a jikinsu. Zaman CMOS a jikinsu shi ke basu damar tunawa da abin da aka aji ye ko aka shirya a jikin BIOS.

Saboda haka, abubuwan da ake shiryawa BIOS na maganar Hard Disk, gudun da CPU ya ke yi a jikin na’ura da makamantansu suna zama ne a kimtse a cikin CMOS RAM, saboda idan da za a sake tayar da ita na’urar ba sai an sake gaya ma ta abubuwan da su ke jikinta ba.

Kamar yadda na fada a baya cewar ana shiga wajen shirya BIOS’ to, idan ka shiga wajen BIOS akwai yan kananan shirye-shirye da zaka yi wa abin da ake kira CMOS RAM, kamar abinda ya shafi saita lokaci a jikin na’ura, rana da kwanan wata da shekarar da ake ciki, manya-manyan Hard Disk da ke cikin na’ura, Floppy Drive dake jikin ta wani irin VGA/VIDEO (wato Monitor kenan) za tayi amfani da shi, da dai makamantan ire-iren su kusan dukkanin su suna zama ne a cikin CMOS RAM, shi ya sa a wasu na’urori sunan da zaka ga an ambata a jikin bangon shafin da zaka shirya BIOS za ka ga an rubuta BIOS/CMOS setup, wato wajen shirya tsare-tsaren BIOS da CMOS.

 Idan aka tuna da CMOS RAM mun san cewar dukkanin abinda aka sa a RAM idan aka kashe wutar computer hakika komai ya tafi, ko kuma muce ya goge, to amma me ya sa idan an kashe computer take tuna duk wadancan abubuwa? Wannan haka yake domin in tabbatar maka da haka, wadannan shiri da yake ajiye akwai dalili da yasa ba su shafewa a lokacin da aka kashe ita computer, saboda akwai wani dan karamin batiri da ya ke jikin Motherboard wanda shi ke da alhakin baiwa CMOS RAM wuta a lokacin da ka kashe computer, wanda ka’ida shi wannan batiri ya na kaiwa tsawon shekara biyar yana aiki, ba tare da ya lalace ba. Idan har batirin yana aiki sai aka kashe Computer,  har wani dalili ya jawo aka kai kamar tsawo shekara goma bai kunna ta ba duk randa aka sake kunna ta zata tuna komai da komai da ke hade da ita, kuma ba za tayi batan kwanan wata ba, ballantana tayi batan lokaci. Amma idan aka yi rashin sa’a batirin ya lalace baya aiki, to, zaka ga duk sadda ka kunna ta sai ka sake shirya komai da ke jikin computer, kuma dole ka rinka canja kwanakin wata a jikin na’urar.

Wannan shine a takaice banbancin da ke tsakanin CMOS da BIOS kusan Dan Juma ne da Dan Jummai. Tabbacin daya shine zaman lafiyar daya, domin ka ji dai kusan dukkan wadansu mahimman kaya da zaka yi aiki da su ajikin na’ura suna bukatar ka sa su, su tashi tare da ita na’urar, shi kuma CMOS shi ke da alhakin hardace abubuwan da BIOS ya karanto.

Kafin in kulle nasan wanda zai karanta wannan mukala ya ce, ‘To ai yanzu ina iya cire Keyboard ko Mouse a jikin na’ura sannan in canza su da wasu kuma suyi aiki’ wannan gaskiya ne amma hakan tana yiwuwa ne kawai idan kana amfani da USB ba PS/2 ba.